SỰ TÍCH BÀ CHÚA HỌ ĐẶNG NGUYỄN THỊ HÚY TOẢN THỤY TỪ AN

Standard

 Sù TÝCH

Xin trân trọng giới thiệu bài sưu tầm nghiên cứu của Cụ Đặng Đình Hiếu, quán Xuân La-Phượng Dực-Phú Xuyên- TP Hà Nội, là cháu thứ 12 của cụ tổ Tố Quận Công Đặng Thế Công về

“SỰ TÍCH BÀ CHÚA HỌ ĐẶNG NGUYỄN THỊ HÚY TOẢN THỤY TỪ AN”

TIỂU SỬ CỤ CHÁNH PHU NHÂN

NGUYỄN THỊ TOẢN THỤY TỪ AN

Theo Đặng Gia phả ký tục biên của cụ Thượng Thư Liêm Quận Công Đặng Thế Khoa chép năm Giáp Ngọ (1654) đời Vua Thịnh Đức thứ hai biên:

Chánh phu nhân Nguyễn Thị Toản thụy Từ An. Bà là ái nữ của cụ sinh đồ họ Nguyễn quê làng Bối Khê, huyện Phú Xuyên. Bà là phu nhân của Nghiêm Quận Công Đặng Điện (Cụ Điện là con trai của cụ Lương Quận Công Đặng Chí, sinh quán tại xã Mạc Xá, Huyện Chương Đức, phủ Ứng Thiên nay là thông Lương Xá, xã Lam Điền, huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội.

Một mối tình thiên định, ông bà đã sinh ra một quý tử anh hùng kiệt xuất dưới thời Lê Trung Hưng là Cụ Đặng Huấn.

Làng Bối Khê quê Bà là một vùng đất địa linh nhân kiệt, thuở ấy có nhiều di tích lịch sử văn hóa lâu đời. Có nhiều người có công với dân, với nước được ghi danh sử sách. Họ Nguyễn của Bà là một dòng họ có truyền thống khoa bảng nhiều đời đồng thời cũng là một dòng họ giàu sang nhất vùng. Tuy nhiên đến đời thân phụ của Bà thì đã xa sút rất nhiều.

Phu nhân Húy Toản vốn sinh ra trong một gia đình nho học. Tuy nhà không được giàu có nhưng Bà vẫn được phụ thân cho ăn học nên Bà am tường rất nhiều sử sách và sự tích cổ kim.

Tương truyền rằng: Bà có dáng người tầm thước, da trắng, tóc dài, nết na, hiền dịu, hiếu thuận với cha mẹ, giàu lòng bác ái. Không những thế Bà còn là người giỏi dang biết nghề chăm tằm, xe tơ dệt lụa.

Khi đến tuổi trăng tròn (tức 16 tuổi) phụ thân cho tác hợp duyên bà với ông Đặng Điện. Ông Đặng Điện cũng là người ham đọc sách, biết tiếp nối và tu sửa công đức của tổ tiên. Ông là người ngay thẳng, nghiêm cẩn, ghét kẻ gian tà, hay giúp đỡ người gặp khó khăn nên được mọi người kính trọng.

Nói về mối lương duyên giữa ông và bà Nguyễn Thị Toản thì trước tiên phải nói tới mối quan hệ giữa cụ sinh đồ họ Nguyễn và Cụ Đặng Chí vì mối lương duyên nay là do hai Cụ tác thành. Hai Cụ vốn là bạn học đồng môn, học hành đều thi đỗ nhưng không ra làm quan mà về quê mở trường dạy học. Trong lúc thư nhàn hay khi gió mát trăng thanh hai cụ thường lui tới giao du, trà tửu đàm đạo văn chương, luận nhân tình thế thái. Tình bạn chuyển thành tình thông gia lại càng trở lên thắm thiết vô cùng.

Từ khi bà Nguyễn Thị Toản về nhà chồng, một lòng hiếu thảo khéo léo trong việc cửi canh, giỏi giang trong việc tề gia nội trợ, phu xướng phụ tùy gia đình trong ấm ngoài êm được dân làng ngợi khen là dâu hiền, trai tài gái giỏi xứng đôi.

Vào năm Kỷ Mão (1519) đời vua Quan Thuận thứ tư, Bà mộng thấy Ngọc Hoàng Thượng Đế sai thiên thần đem tặng bà một tiên đồng khôi ngô tuấn tú. Bà mừng rỡ vội vàng liền đưa hai tay đỡ lấy. Sau giấc mộng ấy Bà đã mang thai. Khi đến kỳ mãn nguyệt khai hoa, trên nóc nhà xuất hiện một đám mây hồng che phủ, trong nhà tỏa ra hương thơm ngào ngạt. Trong thời khắc đó bà đã hạ sinh một hài nhi trông giống hệt như vị tiên đồng trong mộng, bà vui mừng khôn tả, rồi quyết định chọn ngày đặt tên hài nhi là “Đặng Húy Đê **” tự là “Đặng Huấn”. Thầm mong sau này sẽ là người có ích cho đất nước và làm rạng rỡ tổ tiên.

Khi Bà hạ sinh được Ngài Đặng Huấn gặp lúc đất nước đương hồi ly loạn, sưu cao thuế nặng, dân tình đói khổ lầm than, song thân lại lần lượt quy tiên, thời gian sau người con cả sớm đã qua đời. Bà nén đau thương cùng chồng quyết đem con thơ xuống quê ngoại làng Bối Khê, vẫn lấy nghề xe tơ dệt lụa làm kế mưu sinh.

Tuy nhiên, đương lúc làm ăn thuận lợi thì bọn cường hào ác bá trong làng đến gây khó khăn sách nhiễu nhiều điều, bà lại cùng chồng đem con thơ đến cây đa cổ thụ ở cuối làng Hạ thôn trú ngụ.

** Chú thích: Đê là sao Đê là cát linh tăng tài lộc nhất trong bảy ngôi sao trong chùm sao Thanh Long phùng Đông mùa xuân.

Thấy cây đa cổ thụ năm cành xum xuê tươi tốt, trồng trên gò đất rộng lại cao hình thế long phụng hổ chầu, đường đi xuôi ngược giao thông thuận lợi, ông bà bèn lập ba gian nhà nhỏ bên gốc cây đa để mở quán bán hàng tính kế lâu dài rồi tìm thầy nuôi con ăn học.

Vào một đêm trời bỗng nổi cơn giông bão, mây đen ùn ùn kéo tới, gió bão gào thét từng cơn, ngỡ như trời nghiêng đất lở. Đương lúc canh khuya quán vắng, cảnh tượng ấy ai ai cũng phải khiếp đảm kinh hồn, nhưng phu nhân vẫn bình tâm dắt con thơ lên giường nằm rồi bà hát ru cho con ngủ.

Sáng hôm sau, khi trời yên đất lặng bà ra nhìn thấy cây đa cổ thụ bị bão đánh đổ đêm qua bật tung cả rễ lên. Bà nhìn thấy dưới hố gốc cây đa dổ có rất nhiều vật lạ đen sì hình dáng như viên gạch, biết là của quý Bà cùng chồng khuân dọn vào trong một xó nhà, rồi phủ rơm rạ lên để tránh kẻ tà tâm nhòm ngó.

Ít ngày sau đó, có một chú khách tàu vào quán nghỉ chân uống nước, rồi lân la hỏi chuyện:

–         Dạ thưa ông, ông bà có thấy vật gì lạ ở dưới gốc đa đổ không ạ?.

–         Tại sao chú biết ở hố gốc đa đổ có vật lạ? (Phu nhân đáp).

Người khách tàu này giãi bày:

–         Dạ thưa Bà, Bà hỏi tôi không dám dấu, những vật lạ ấy là vàng ngọc của tổ tiên nhà tôi ký gửi ở dưới gốc đa này ạ!.

–         À ra thế, những vật lạ đó chúng tôi đa mang tất cả vào trong nhà rồi. (Phu nhân đáp).

Nói xong Bà dẫn người khách đó vào xem. Người tàu kiểm tra thấy số vàng ngọc vẫn còn nguyên thì mừng rỡ thưa:

–         Xin cảm ơn ông bà, số vàng ngọc khi đã phát lộ rất may được ông bà có lòng tốt cất giấu dùm cho không thì thất lạc hết. Dạ thưa ông bà, nay tôi có của ông bà có công tôi thành tâm xin biếu ông bà một nửa, xin ông bà vui lòng nhận cho.

Phu nhân giọng đầy kiên nghị nói:

–         Số vàng ngọc là do tổ tiên chú ký gửi lại đây không phải là của chúng tôi làm ra, chú bảo chúng tôi làm điều thất nhân bất nghĩa đó sao, chú hãy mang tất cả đi đi chúng tôi không lấy đâu.

Hai bên đưa đẩy nhiều lần, bà vẫn một mực không nhận. Người khách tàu biết bà là người ngay thẳng, cảm kích trước tấm lòng trong sáng của phu nhân, người khách này vội vàng quỳ xuống và lạy bà:

–         Xin đội ơn tấm lòng thanh liêm cao cả của ông bà.

Nói dứt lời thì người khách này cuống quýt thu dọn rồi lên đường. Trước khi người khách này lên đường bà còn cho hắn thêm một nắm cơm to phòng khi trên đường đi nhỡ bữa.

Bà luôn luôn nêu cao nhân nghĩa, liêm khiết thanh cao, giữ gìn trung hiếu tiết nghĩa làm đầu, nêu cao công đức của tổ tiên dạy con nối chí ghi nhớ đừng quên. Lấy những điều kể trên làm gia huấn để khuyên răn dạy bảo.

Ngài Đặng Huấn khi đã trưởng thành văn võ song toàn, đem tài đức ra phò Lê cứu nước. Ngài bày mưu tính kế, tế thế an bang chinh phạt bốn phương, tiễu trừ giặc nước, cứu vớt muôn dân thoát nhiều cơn binh hỏa, thu phục lại đất đai, lấy lại kinh thành xưa cho nhà Lê muôn năm bền vững. Được Vua chúa tin dùng, quyền chức đầu triều văn võ bá quan nể phục.

Trong công cuộc đánh giặc giữ nước, Ngài được Vua chúa ban phong nhiều chức tước rất cao quý như: Thái Uý Nghĩa Quốc Công, Hậu Trạch Công, Thượng Đẳng Đại Vương.

Thân phụ Ngài được phong Nghiêm Quận Công.

Thân mẫu được phong Chánh phu nhân. Khi mất vua ban tên thụy là Từ An.

Con dâu của Chánh phu nhân là Lê Thị Ngọc Huyên, là con gái quan Thuần Quận Công Lê Bá Đễ được gia phong Thái phu nhân Hậu Trạch Công.

Cháu nội của Chánh phu nhân là Đặng Thị Ngọc Giao, sánh duyên cùng với Chúa thành tổ Triết Vương Trịnh Tùng được tiến tôn là Thái Quốc Phi. Thái Quốc Thái Phi sinh ra Chúa Văn Tổ Nghị Vương Trịnh Tráng.

Chánh phu nhân Nguyễn Thị Toản đáng là bậc tử mẫu, tổ chúa họ Đặng thời Lê Trung Hưng. Bà là bậc anh hùng hạ sinh ra một bậc anh hùng kiệt xuất. Được tiến tôn là thủy tổ họ Đặng thời Lê Trung Hưng.

Chánh phu nhân đã nêu cao tấm gương nhân nghĩa sáng chói để cho con cháu muôn đời noi theo. Khi Chánh phu nhân quy tiên, phần mộ của cụ an tang tại xứ Chung Đồng, trước phủ thờ họ Đặng làng Bối Khê, huyện Phú Xuyên. Giỗ Chánh phu nhân vào ngày 13 tháng chạp.

Năm Đinh Hợi (1647) niên hiệu Phúc Thái thứ năm, Chúa Văn Tổ Nghị Vương Trịnh Tráng muốn báo công ơn của mẹ là Thái Quốc Thái Phi Đặng Thị Ngọc Giao cùng ơn dưỡng dục của ông bà ngoại là Hậu Trạch Công bèn mua đất ở xứ Chuông Đồng làng Bối Khê, huyện Phú Xuyên để lập phủ thờ họ Đặng và Chánh phu nhân Nguyễn Thị Toản.

Ban tiền mua 50 mẫu đất ruộng đầm ao, đất bãi các xứ trong thôn Ngọ, hai thửa năm mẫu xã Bối Khê giao cho các thôn bên ngoại cày cấy, lấy tiền mua sắm lễ vật vào việc cúng tế giỗ tết.

Hàng năm nhà Chúa ngự giá thân chinh đến đó để hành lễ và tông chi họ hành tộc thuộc cùng văn võ bá quan đến để bồi tế. Cái nghĩa báo ơn đức thật là tột cùng.

Công việc phủ thờ giao cho Phó tướng Doanh Quận Công Đặng Thế Tài cắt cử người trông nom thờ tự.

Trong thời kỳ chống giặc pháp xâm lược (1945), bọn giặc dã man đã ném bom tàn phá làng Bối Khê, phủ thờ Tổ Mẫu họ Đặng cùng nhiều di tích lịch sử và những di sản văn hóa ở đây bỗng chốc đã biến mất trong mịt mù đạn nổ bom rơi của giặc.

Khi hòa bình lập lại trên đất nước Việt Nam (1945) họ Đặng làng Bối Khê lại chung sức chung lòng tôn tạo được ba gian nhà thờ Tổ Mẫu to đẹp, vẫn trên nền đất của phủ thờ Tổ Mẫu xưa kia.

Bà con họ Đặng làng Bối Khê đã mua sắm được ngai thờ hoành phi câu đối và đầy đủ các đồ thờ tế khí rất uy nghi lộng lẫy.

Năm 2006 hội đồng gia tộc họ Đặng Việt Nam có các vị: Đặng Ngọc Thanh, Đặng Văn Phú, Đặng Trần Lưu đã về đây dâng hương chiêm bái tổ Mẫu Nguyễn Thị Toản, thụy Từ An người đã sinh thành ra cụ Thủy Tổ họ Đặng dưới thời Lê Trung Hưng là Tổ Đặng Huấn.

Hàng năm cứ đến dịp kỷ niệm ngày mất của cụ Tổ Đặng Huấn, bà con họ Đặng các nơi về lăng thờ của cụ Tổ (Lăng mộ cụ hợp tang với tổ phụ Nghiêm Quận Công Đặng Điện trên gò đất cao có địa danh kim quy thuộc cánh đồng làng Hạ Thôn Giẽ hạ) để cúng tế rất linh đình, đồng thời lại hành hương về nhà thờ họ Đặng thôn Bối Khê, kính cẩn dâng hương chiêm bái Tổ Mẫu của Ngài.

Những công việc trông nom nhà thờ họ, lăng thờ Tổ Mẫu, ngày giỗ Tổ Mẫu và công việc khác trong họ, họ Đặng làng Bối Khê vẫn giữ nguyên như lệ cũ.

Mùa xuân năm Quý Tị năm 2013.

 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s