Tò He ơi

Standard
Nguyễn thị Hàm AnhTuần rồi tôi được mời dự sinh nhật Sáo Sậu. Quanh năm suốt tháng dự sinh nhật thường xuyên. Ngày nay mỗi gia đình chỉ một hay hai con chứ không còn đông đúc đàn lũ như xưa, nên dĩ nhiên buổi sinh nhật phải được tổ chức để ghi nhớ ngày ra đời của những đứa con quý tử.

Sáo Sậu được tặng rất nhiều đồ chơi. Ngày thường trong các thùng lớn ở góc phòng đã chất vô số đồ chơi, hôm nay lại càng tràn ngập. Saigon có đủ loại đồ chơi đáp ứng mọi nhu cầu trẻ nhỏ. Đồ chơi hiện diện khắp nơi, từ cửa tiệm lớn, siêu thị cho chí quầy hàng, vỉa hè và dĩ nhiên không thể vắng mặt trước cửa trường học. Trẻ thơ làm sao thiếu vắng đồ chơi là chìa khóa để mở cửa, bước vào thế giới thần tiên là chốn ai cũng từng trải qua nhưng lại lãng quên mất khi trở thành người lớn.

Giữa đống quà sinh nhật to nhỏ cho Sáo Sậu được gói giấy bóng thắt nơ lộng lẫy. Tôi cầm tay mang đến một con tò he. Nhiều người tròn mắt ngắm như lần đầu tiên trong đời nhìn thấy. Khi chiều nghĩ mãi chẳng ra món quà sinh nhật nào thích hợp, bất chợt nhìn thấy chiếc xe đạp nặn tò he gác đậu bên lề đường Tao Đàn, tôi ghé vào xem vô cùng thích thú. Trên yên sau xe đạp là chiếc hộp gỗ nhỏ chia ngăn đựng bột gạo pha nhiều màu khác nhau. Dưới những ngón tay nhanh nhẹn, khéo léo, người đàn ông ngắt từng mẩu bột tạo nên đủ thứ hình dạng linh động, đáng yêu, gắn vào đầu que rồi cắm xuống hàng lỗ đục trên thành hộp. Tất cả những người nặn tò he rong ở Saigon đều đến từ làng Xuân La, xã Phượng Dực, huyện Phú Xuyên, Hà Tây. Đó là nơi đặc biệt hiếm hoi còn giữ nguyên vẹn nhiều đường nét cổ kính của những ngôi làng trong ca dao, truyện kể. Đường làng lót gạch sống trâu, những gian nhà nằm san sát kề nhau không có đất vườn với tường hoa, sân gạch, mái ngói rêu phong. Có lẽ trong khung cảnh cổ kính không thay đổi ấy, những thói quen, phong tục xưa dễ được duy trì. Khi rỗi rãi, dân làng nặn tò he làm thú vui, chẳng ngờ khi cần lại là nghề mưu sinh. Tám mươi phần trăm trong sáu mươi gia đình của làng biết nghề. Có đến hai trăm mẫu các loại. Từ các con giống: chó, mèo, chim chóc, rồng, sư tử… , hoa lá, mâm ngũ quả, lễ vật cúng gia tiên, nhân vật lịch sử của Ta và Tàu từ bà Trưng, bà Triệu… đến Quan Công, Trương Phi…

Người đàn ông vừa nặn tò he cho tôi xem vừa tâm sự. Ông bảo hạt gạo là ngọc thực trời cho để nuôi sống con người, nay lại lấy làm thứ đồ chơi, ngắm chơi xong chốc lát vất đi thật phí phạm nên người nặn tò he không thể khá được. Dù phiêu bạt khắp chốn cũng chỉ đủ ăn chứ không bao giờ giàu lên. Làm sao có thể giàu có với những que đồ chơi một, hai ngàn bán rong trước cổng trường và công viên. Món nào nặn phức tạp lame mới đến giá năm ngàn. Vả lại trẻ con bây giờ sính đồ chơi hiện đại nên nghề trở nên lụi dần, nhiều người bỏ đi làm đồ gỗ đóng bàn ghế giường tủ khiến đời sống khấm khá hơn hẳn.

Quả vậy, tò he từ lâu đã trở nên mặt hàng cũ kỹ. Đồ chơi từ Mỹ, Nhật Bản, Thái Lan… bày đầy khắp nơi. Nhiều nhất, tràn lan áp đảo thị trường VN nói chung và thành phố nói riêng là đồ chơi Trung quốc. Loại có động cơ như robot, xe hơi, máy bay…điều khiển bằng remote giá vài trăm ngàn trở lên. Rẻ hơn là quạt cầm tay, điện thoại di động, vương miện có đèn…khoảng dưới một trăm. Đồng hồ, mắt kính, ống nhòm, máy bộ đàm… Nói chung thế giới người lớn có gì con nít có đồ chơi y như vậy và đồ chơi ngày càng sắc sảo tinh vi.

Đồ chơi ngoại quốc hơn hẳn VN ở chủng loại và vẻ ngoài màu sắc rực rỡ. Có đủ mọi loại đồ chơi cho đủ mọi lứa tuổi, thú nhồi bông cho em bé, búp bê cho bé gái, súng gươm cho bé trai… Có hàng ngoại, giả ngoại và giả của giả ngoại. Đó là trường hợp của búp bê Barbie chẳng hạn. Một cô Barbie thật đứng trong cửa tiệm giá mấy trăm ngàn. Cô Barbie khác nhìn y hệt như vậy cũng với quốc phục đặc trưng mỗi nước ngồi chất đống ngoài chợ còn có mấy chục. Chân tay cô hơi cứng, vải áo hơi xấu, ngắm nghía tìm bảy điểm khác nhau mãi mới thấy trên lưng có hàng chữ nhỏ xíu Betty nguồn gốc từ Trung quốc. Nhà sản xuất cũng khá “lương thiện” khi phân biệt đây là Betty chứ không phải Barbie. Còn ra đến các cổng trường tiểu học và sạp đồ chơi lem nhem xuất hiện một cô nữa trên lưng không có chữ Betty và trên áo cũng không in chữ Barbie. Nhìn cô quá xấu tuy cũng có nét mơ hồ hao hao bắt chước. Đích thị là cô Barbie VN chỉ mấy ngàn đồng.
Đồ chơi quá sức phong phú, đa dạng nên hấp dẫn cả trẻ con, người lớn. Bởi vậy mua về bộ Lego lắp ráp, chiếc xe lửa chạy pin, máy bay bấm nút bay vèo vèo… Ông bố mê mải chơi thử trước với lý do thành thạo để hướng dẫn lại con cái hay hai cha con bò ra sàn nhà cùng chơi. Cu Tý chẳng thích loại đồ chơi mắc tiền chút nào vì khi bày ra, ba của bé cứ ngồi chăm chú bên cạnh, nhắc chừng kẻo bị trầy xước, kẻo chơi không đúng cách… thậm chí còn quát tháo ầm . Thôi bỏ đó chơi bắn bi , tạt lon … còn hơn. Hàng Trung quốc hào nhoáng, xanh đỏ bóng bảy nhìn bắt mắt nhưng rất mau hư. Thành thử nhiều nhà tính tình kỹ lưỡng huấân luyện cho con cái chỉ nhìn… đồ chơi. Ngắm nghía chán chê, chơi rón rén rồi cất đi chưng vào… tủ kính, bên cạnh bộ ly tách có vẽ hoa màu xanh, chai rượu mẫu hay bình hoa giả…

Phim ảnh Trung quốc tràn lan vào thị trường VN gây nên làn sóng văn hóa tác động mạnh mẽ, vô cùng dễ dàng đi vào thế giới trẻ thơ. Nhân vật trong phim ảnh và truyện tranh vừa phát hành tức thì đồ chơi xuất hiện kèm theo ngay, nhất là những bộ phim hay truyện tranh nhiều tập ăn khách. Khi phim Bao Công chiếu trên TV, trẻ con tậu ngay kiếm Triển Chiêu, mũ công chúa Mãn Thanh trong phim Hoàn Châu cách cách, mặt nạ Doremon, lồng đèn thầy trò Đường tăng, phất trần của Thái Thượng lão quân, vương miện hoa hậu, hình ba anh em siêu nhân… và đủ thứ xích nhựa, song chùy, đao dài, kiếm ngắn… mà người lớn đành chịu thua không thể phân biệt xuất xứ từ những truyện tranh hay phim ảnh nào nữa.
Đồ chơi VN không bao giờ được mau mắn như vậy, lúc nào cũng chậm chạp, ít ỏi và đơn điệu. Các xí nghiệp lớn vắt óc để tạo nên những đồ chơi “phát triển trí tuệ” như các bộ đồ lắp ráp bằng gỗ hay nhựa. Quanh đi quẩn lại chỉ có thế là hết trong khi đó Cholon sản xuất từng ngày đồ chơi rẻ tiền tiêu thụ khắp nước: đồ hàng bằng nhựa bán ký lô, các loại cờ tỷ phú, cờ thú, cờ vòng quanh thế giới, cờ giao thông… bong bóng bịch cả trăm cái, kim tuyến rắc lên mặt như ca sĩ sân khấu; các cô bé mang chỉ ngũ sắc vào lớp, mắt ngước nhìn lên bảng chăm chú nhưng đâu có nghe giảng bài vì hai tay còn bận thò xuống gầm bàn thắt dây đeo tay và đeo cổ; hình để chơi dích hình và tạt hình thay đổi xoành xoạch treo phim truyện. Nhưng thật ra trẻ con bây giờ ít chơi dích hay tạt hình mà chỉ sưu tầm hay trao đổi với nhau những tấm hình lạ như người lớn sưu tầm trao đổi tem thôi. Mỗi cô cậu sở hữu nhiều xấp hình từ các loại truyện tranh hay phim ảnh quen thuộc. Ảnh ca sĩ ĐVH, ƯHP, MT… hằng ngày nhảy nhót trên TV và băng đĩa được bán đầy cho con nít cấp I và cấp II mua về dấu kín trong cặp làm thần tượng. Cấp III trở lên bắt đầu để dành tiền mua tạp chí điện ảnh sân khấu cắt hình tài tử Trung quốc, Đại Hàn, Mỹ… cất vào ví bút. Các đồ chơi phỏng theo phim kinh dị cũng xuất hiện: Cao su dẻo hình cầu gai được gọi bằng một tên rất chi gợi hình là “cục sida” do rất giống hình ảnh biểu tượng Sida trên các bích chương dán khắp đường phố. Cùng nguyên liệu như vậy nhưng có hình rắn, nhện, khúc xương… được con nít mang vào lớp thích thú ném dính lên tường, lên tranh ảnh.
Phụ huynh than đồ chơi lẩm cẩm kiểu đó tràn lan và lại khiến con nít chơi rất say sưa trong khi đồ chơi “trí tuệ” quá ít, tìm hoài chẳng có bao nhiêu: vẽ tranh cát, tô màu tượng thạch cao, lego gỗ…Và lạ là trẻ con rất chóng chán những thứ đồ chơi được cha mẹ chúng lựa chọn bắt chơi.

Tuổi càng nhỏ bao nhiêu, đồ chơi càng là thứ không thể thiếu. Thành thử các giáo viên ở nhà trẻ, mẫu giáo thường phải cặm cụi làm đồ chơi cho học sinh. Các cô đi nhặt nút chai, vải vụn… cộng với việc tỉ mỉ cắt dán từng miếng móp, bìa cứng… để làm học cụ. Việc này được đưa vào “phong trào thi đua” quy ra “thành tích”. Có điều đâu phải ai cũng khéo tay để lúc nào cũng sẵn sáng kiến trên mớ nguyên liệu lụn vụn đó nên nhiều cô khốn khổ, lắm khi phải bỏ tiền ra thuê người làm để có cái mang nộp cho đầy đủ bổn phận, “hoàn thành chỉ tiêu”.

Đồ chơi cũng như trò chơi biến hóa muôn vàn, bởi vì trong tay trẻ em thứ gì cũng có thể là đồ chơi không hề bị giới hạn bởi những giá trị được đặt ra từ người lớn: đắt hay rẻ, đẹp hay xấu. Trí tưởng tượng lạ kỳ không có giới hạn đã chở nặng trên chiếc bao diêm toa hàng đầy những giấc mơ nở hoa hay phiến lá vàng, cành cây gẫy của R.Tagore biến thành đôi cánh đưa bé phiêu du, bay đến đến những chân trời viễn tưởng nơi ai cũng từng một thời thơ ấu trải qua, chỉ có điều cát bụi trần gian theo tháng ngày mệt mỏi phủ lấp khiến người lớn không còn thể quay về, tìm lại chốn ấy.

Tò he cùng với một số đồ chơi trẻ em từ từ biến mất trong cuộc sống mặc dù hiện nay vài cụ già khéo tay trong làng đã được phong chức nghệ nhân. Nặn tò he trình diễn trong các hội chợ lớn và được ca tụng không tiếc lời trên báo chí, như một cố gắng cứu vãn cho món đồ chơi cổ truyền. Cùng số phận với tò he là những món đồ chơi quấn bằng lá dừa nước thành hình con châu chấu, bọ ngựa… Cái lùng tung lắc nên những âm thanh vui tai… Con rắn, con sâu bằng giấy co dãn… Chiếc diều tự tay phất bằng giấy bản gởi giấc mơ theo gió bay cao…

Sáo Sậu rất thích cái tò he ngộ nghĩnh nhưng chỉ cầm một lúc là chán bởi vì đó là món đồ chơi “tĩnh” chứ không phải “động” nên không thích hợp với những đứa bé hiếu động thành phố. Tò he bằng bột nên dễ gãy, cầm chơi một lúc mỏi tay không biết cắm vào đâu. Tất cả mọi đứa bé xúm nhau lại cùng xem phim hoạt hình, chơi game trên máy vi tính, cãi nhau ỏm tỏi xem robot của ai nhiều trò hơn. Một lúc sau con tò he bị vất lăn lóc ở góc bàn, mấy người lớn cầm lên ngắm nghía…

Hôm nọ đến nhà anh bạn chơi, cha của Sáo Sậu, tôi nhìn thấy con tò he được cắm trang trọng trong chiếc giá bút đặt trên bàn làm việc của anh. Tò he hẳn không mang tới cho Sáo Sậu điều gì rõ rệt nhưng chắc chắn đã dẫn dắt anh bạn của tôi trở về sứ xở thần tiên của tuổi nhỏ, nơi những đứa bé chạy chân đất bẻ lau đánh trận, chiếc dép mỗi bước đi bảy dặm, nơi dòng sông tuổi nhỏ chở cánh buồm viễn xứ và vành trăng xa, chú Cuội thao thức nỗi nhớ nhà… Một góc kỷ niệm bồi hồi thức dậy, tò he ơi.

__________________

www.dactai.com

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s